Tagata e lua gagana ma fa’amatala ‘upu: O le a le ‘ese’esega?
O fa’amatala’upu uma e lua gagana, ae lē o tagata uma e lua gagana e mafai ona fa’amatala’upu.
- O le fa’amatala’upu o se tagata ua a’oa’oina i tomai e aofia ai tū ma aganu’u, ma e pulea e se ta’iala o amioga amiotonu. O le pulega o loo pasia ai tagata fa’amatala’upu i Ausetalia, e fa’aigoaina o le NAATI.
- O se tagata e lua gagana e tautala ai, ae le’i a’oa’oina i tomai o se fa’amatala ‘upu, e lē saisaitia i le ta’iala o amioga amiotonu.
O le a le vaega e ‘ese ai le fa’amatala ‘upu?
A’oga ma Tusi Pasi
E tatau i fa’amatala ‘upu ona a’oa’oina fa’apitoa i tomai e mana’omia mo le galuega. E siaki e le NAATI o latou tomai ma le poto masani ae le’i tu’uina iai se tusi pasi, e te talitonuina ai na siaki au’ili’ili o latou tomai ma agava’a.
Gagana ma le tomai e fa’aliliu ai
E iloilona e le NAATI le tele o tomai e mautinoa ai o loo sa’o ma fa’amaoni le fa’amatala ‘upu. E aofia ai le silafia o le gagana, manatuaina o fa’amatalaga, lē fefe e fesili e toe fa’amalamalama se mea, pulea o fa’amatalaga fela’asa’i, tomai e fa’aaogā ai fa’aleoga tala feagai, ma mea fa’apena. O fa’amatala ‘upu ua iai le tomai fa’apitoa e silafia ai uiga fa’ale-aganu’u i se fa’amatalaga e faia ma fa’aliliuina sa’o i seisi gagana.
Amioga pulea i Galuega
E mulimulita’i fa’amatala ‘upu i se ta’iala o amioga amiotonu e fa’avae i ni manatu ‘autū e iva. Fa’ata’ita’iga, e tatau i fa’amatala ‘upu ona sa’o, lē faa’itū’au ma puipuia fa’amatalaga. Latou te lē fa’ailoaina fa’amatalaga e aunoa ma se fa’atagana (se’i vagana ua mana’omia i lalo o le tulafono). E lē gata i lea, ua iai le tomai e pulea ai mata’upu i amioga amiotonu i le galuega.
Tomai fa’apitoa
O le to’atele o fa’amatala ‘upu e fa’apitoa mata’upu e galulue ai, e pei o le tulafono pe o le soifua maloloina. E fa’ateleina ai lo latou tomai e fa’aliliu sa’o ai ona ua tupu pea lo latou silafia i ‘upu ma tulaga ‘ese’ese. E ofoina e le NAATI le Tusi Pasi Tomai Fa’apitoa i nisi o gagana mo fa’amatala ‘upu ua sili ona fa’apitoa tomai i mata’upu o le soifua maloloina ma le tulafono.
Tagata lua gagana e fa’aaogā e fa’amatala ‘upu
Lē lava le tomai
O le tagata e lua gagana e tautala ai e lē o iai le tomai fa’apitoa e fa’aliliu sa’o ai le uiga o se fa’amatalaga i gagana e lua. E ono lē fesili e toe fa’amalamalama se mata’upu pe leai sona tomai i le fa’amauina o fa’amatalaga, e tāua tele i mata’upu lavelave. E ono lē lava lo latou silafia i ‘upu e fa’aaogāina i sauniga mamalu ma tulaga lavelave.
Tulaga lamatia mai le sesē o le fa’amatalaga
O le fa’aaogāina o tagata e lua gagana e fa’amatala ‘upu i mata’upu o le tulafono, soifua maloloina pe o nisi tulaga ma’ale’ale, e ono i’u i sesē matuia. E ono i’u ai i le sese o se fa’ai’uga e faia i se gasegase, lē malamalama ai i aiā tatau i lalo o le tulafono, mata’upu i fa’atagana pe o le solia o fa’amatalaga puipuia.
Le’i su’esu’eina
Their language and interpreting skills haven’t been independently assessed.
Tagata o se ‘āiga e fa’amatala ‘upu
O le fa’aaogāina o tagata o ‘āiga e fa’amatala ‘upu, e na ona fa’aopoopo ai o fa’afitauli:
- E ono o’o i se tulaga lamatia pe a latou faia ni mea sesē e afua mai i le lē lava o le silafia i ‘upu fa’apitoa, fa’aopoopo pe to’ese ni fa’amatalaga ona o mafua’aga o le lagona, aganu’u pe fa’aletagata
- Latou te ono faia se fa’amatalaga e fa’avae i lo latou iloa o se mata’upu
- O tagata e aofia i se mata’upu e lē fa’ailoaina uma fa’amatalaga tala feagai ona o le puipuiga o mamalu
- E ono tula’i mai ai le ātugalu ma le atuatuvale i tagata o se ‘āiga
E lē tatau ona fa’aaogāina se tagata i lalo o le 18 tausaga le matua e fa’amatala ‘upu. O le fa’aaogāina o se fa’amatala ‘upu ua pasia, e mafai ai e le ‘āiga ona faia le tiute o le lagolago ma fesili.
Vaega e aogā ai tagata e lua gagana
I tulaga o feso’ota’iga e maualalo le tulaga lamatia ma le tāua tele ai ona sa’o, e iai le sao o tagata e lua gagana. O tagata e lua gagana o loo faigaluega i ofisa, tausi ma’i, pulega o kamupani, maketi o ‘oloa, fa’amatala i tagata tafafao, ma nisi. O lo latou tomai e feso’ota’i ai i gagana e lua e fa’aleleia atili ai feso’ota’iga a tagata lautele i le atunu’u.
I ‘au’aunaga soifua maloloina, o tagata faigaluega e lua gagana e āfua mai i se atunu’u o se tagata o loo tausia, e tāua tele o latou sao i le ofoina o tausiga tala feagai ma le aganu’u a le o loo gasegase. Peita’i, fa’aaogā i taimi uma se fa’amatala ‘upu pe a:
- aofia ai se fa’atagana
- talanoaina fa’ai’uga a foma’i, fuafuaina o togafitiga ma isi vaega e ono fa’ao’otia lagona.
Fesili e faia
I le filifiliga pe fa’aaoga se fa’amatala ‘upu poo se tagata e kua gagana, silsila pe:
- E iai ni vaega o filifiliga amiotonu?
- E iai ni fa’ai’uga matuiā e ono tula’i mai i le lē manino o feso’ota’iga?
- O le talanoaga poo fa’amatalaga e fa’amalosia i lalo o le tulafono?
- E tatau ona ou tu’uina atu pe mauaina mai se fa’atagana?