Select your language

This website will display in the language you choose.

Tapenaga mo se feiloa’iga poo se fonotaga e faamatalaina

Category Galulue ma tagata fa'aliliu'upu ma fa'amatala'upu Published 14 January 2026


O le lelei o tapenaga, o le lelei fo’i lea o le gasologa o se feiloa’iga e faamatalaina. O le fuafua mamao ma ‘ave o fa’amatalaga sa’o i le fa’amatala’upu, e taofia ai le fenūmia’i, faasao ai le taimi ma maua ai se si’osi’omaga mafana mo tagata uma e auai.

Tu’uina iai fa’amatalaga tāua

Ia mautinoa ua iloa muamua e le fa’amatala’upu le aso, taimi, nofoaga ma le ‘umi e fa’amoemoe e faia ai le fono. E aofia ai fa’amatalaga ulufale e pei o numera o potu, fa’asinoga o auala e ulufale ai, poo ni so’otaga mo fonotaga fai mamao. E fesoasoani lea i le amata tonu i le taimi fa’atulagaina ma le gasologa lelei.

Filifili auala sa’o a fa’amatala’upu e fa’aaogā

Ae le’i faia le feiloa’iga, filifili auala sa’o a fa’amatala’upu e fa’aaogā, ona e a’afia ai le taimi ma tapenaga.

Fa’amatala’upu fa’a-fuai’upu

E fa’atali le fa’amatala’upu se’ia motu se saunoaga ona fa’ato’a ia fa’amatalaina lea i le isi gagana. O le itū’aiga lea e tele ina fa’aaogā i le va’aiga o foma’i poo fonotaga laiti. O feiloa’iga nei e tele ina fa’aluaina atu le ‘umi nai lo se talanoaga i se gagana e tasi, ma e tatau ai ona fa’a-avanoa se taimi fa’aopoopo.

Fa’amatala’upu fa’atasi

E fa’aliliuina e le fa’amatala’upu gagana i le taimi e tasi, e tele ina fa’aaogāina ai masini e pei o mea fa’alogo poo potu fa’amatala’upu. O le itū’aiga fa’amatala’upu lenei e aogā mo fonotaga tetele, fono poo fa’atalanoaga a ni fa’alapotopotoga e mana’omia ai le sologa lelei o feso’ota’iga. Ona o le galuega lenei e mamafa i le mafaufau, e fautuaina ai le fa’avasega o ni fa’amatala’upu se to’a lua e mafai ona fesuia’i ia mautinoa ai le sa’o ma taofia ai le vāivai.

I le taimi e fa’avasega ai se fa’amatala’upu, ia mautinoa le auala a fa’amatala’upu e fa’aaogā ina ia tapena iai mo masini e mana’omia. A fa’apea e te lē mautinoa, e mafai e le ‘au’aunaga i gagana poo le fa’amatala’upu ona avatu se fautuaga tala feagai.

Logo le fa’amatala’upu

I taimi e mafai ai, ta’u muamua i le fa’amatala’upu se aotelega o le mata’upu. O le aotelega lenei e logoina iai le ‘autū o le fonotaga, tagata e ‘auai ma nisi o vaega tāua e tatau i le fa’amatala’upu ona silafia. Fa’ata’ita’iga, ta’u i le fa’amatala’upu pe o le fonotaga e ono lāgā ai lagona o’otia, mata’upu tekonolosi pe ma’ale’ale. E fesoasoani i le filifiliga o le itū’aiga gagana ma ‘upu e fa’aaogā.

Fa’ailoa iai le gagana mana’omia, ‘upu e fa’apitoa poo gagana e fa’apitoa i se mata’upu, ina ia tapena iai le fa’amatala’upu e fa’aliliu sa’o. Tusa pe na o se talanoaga pu’upu’u ae le’i amataina se fonotaga, e mafai ona faasao ai le taimi, taofia le fenūmia’i ma sologa lelei ai feso’ota’iiga.

Tufa iai pepa o fa’amatalaga ae le’i amataina

A mafai, tufa iai pepa o fa’amatalaga poo le lisi o mata’upu o le fono ae le’i amataina. E fesoasoani lea i le fa’amatala’upu e tapena ai mo ni ‘upu fa’apitoa ma malamalama i le fa’aaogāina sa’o. O ni fa’amatalaga ma ni pepa e te tu’uina iai e malu puipuia ona o fa’amatala’upu uma e saisaitia i se ta’iala o amioga pulea e mana’omia ai le malu puipuia o fa’amatalaga.

A fa’apea e te fa’asoaina ni pepa o fa’amatalaga i le fonotaga ma se tagata o loo e tautuaina, ae lē o iai se fa’aliliuga i lana gagana, tu’u i le fa’amatala’upu ae le’i amataina le fonotaga. E maua ai se avanoa e iloiloina ai e le fa’amatala’upu le pepa. I nisi o taimi e ono mafai e le fa’amatala’upu ona fa’aliliu faitau le pepa. O lona uiga na te faitauina leo tele ae o loo ia fa’aliliuina i le isi gagana.

Fa’afeiloa’i le fa’amatala’upu

Ae le’i amataina le fonotaga, fa’afeiloa’i le fa’amatala’upu ma fa’ailoa ona tiute i tagata uma e ‘auai. O le fa’amatala’upu e fesoasoani i le sologa lelei o feso’ota’iga a tagata uma e ‘auai, ma o fa’amatalaga uma e faia i se gagana, o le a ia fa’amatalaina sa’o i le isi gagana. Na te lē fa’aopoopoina, to’ese pe suia se fa’amatalaga, ma lē fa’aalia ni ona manatu, fautuaga poo ni ana fa’amatalaga.

E mafai ona amata i sau fa’amatalaga faigofie e pei: “O la tatou fa’amatala’upu lenei o le a fesoasoani mai ia tatou feso’ota’iga i le asō. O fa’amatalaga uma tatou te faia o le a fa’amatalaina i auala sa’o ma o le a puipuia.”

Fa’amanatu i sui ‘auai o le fa’amatala’upu e saunoa i le tagata muamua (pei o “A’u”, “tatou”) ina ia tausia le sologa lelei o le talanoaga. O tagata uma e tatau ona talanoa sa’o i isi tagata, ae lē o le fa’amatala’upu, ma fa’a-avanoa se taimi mo le fa’amatalaina.

Vaega tāua ia manatua

  • Ia iai se taimi fa’aopoopo mo fonotaga e fa’aaogā ai se fa’amatala’upu
  • Saunoa i fasi fuai’upu ma faifai pea ona taofi pe fa’amotu
  • Va’ai sa’o i le tagata o loo tautuaina, ae lē o le fa’amatala’upu
  • Fa’aaogā le gagana manino ma faigofie
  • Taofi le fa’aaogāina o ‘agana, fa’a’upuga lē ta’atele poo fa’atusatusaga lavelave
  • Ia onosa’i, o nisi gagana e mana’omia le tele atu pe laiti mai o ‘upu e fa’amatala ai le uiga o se mea e tasi

O le malamalama i fa’amatala’upu ma le tulaga latou te mulimulita’i ai i le ta’iala o amioga pulea e mana’omia ai le puipuia o fa’amatalaga, lē fa’aitu’au ma sa’o, e fesoasoani i le fa’atuatuaga e mautinoa ai le gasologa lelei o feso’ota’iga i le fonotaga.

Lomiga fesoasoani fa’aopoopo

Mo nisi fa’amatalaga i le galulue ma fa’amatala’upu, asiasi i le:

Was this page helpful?(Required)

Your feedback helps us improve this page. NAATI uses this feedback to improve our website.

If you need a reply, please use our Contact us form.